Voor wie zijn zintuigenverhalen?

Sommige kinderen hebben een achterstand in de ontwikkeling én in de taal of communicatie, bijvoorbeeld door een taalontwikkelingsstoornis (TOS), autisme of meertaligheidsproblemen. Dan kun je zintuigenverhalen inzetten om taal en communicatie op een speelse manier te stimuleren.

Speciaal voor jonge kinderen zijn de voorbeeldverhalen van Bob de handpop gemaakt. Al veel jonge kinderen hebben plezier aan deze verhalen beleefd (en je kunt ze gewoon voorlezen zonder handpop!).

Bij mensen met een communicatieve meervoudige beperking (CMB) spelen er meerdere aandoeningen waardoor de communicatie met de omgeving over en weer moeilijk gaat. Denk aan iemand die slechthorend is en problemen heeft met de motoriek. Of iemand die niet kan praten en een verstandelijke beperking heeft. Of iemand met cerebrale parese. Bij iemand met CMB ontstaat door de meerdere beperkingen een unieke communicatievraag. Om iemand te helpen bij deze communicatievraag is een ‘op maat’ aanpak nodig.

Doordat je een zintuigenverhaal op maat maakt mét ondersteunde communicatie kun je aansluiten op iemands eigen mogelijkheden. Uit onderzoek is gebleken dat mensen met CMB met een zintuigenverhaal actiever gingen communiceren en meer betrokken waren. Ook ontstond er tijdens de verhalen gedeelde aandacht en gedeeld plezier. En dat is belangrijk voor het samen communiceren! Kijk op de volgende video voor een voorbeeld hiervan.

Wil je meer weten over de doelgroep CMB? Kijk dan op de website van Deelkracht.

Mensen met een aangeboren beperking in horen én zien (doofblindheid) missen veel informatie uit hun omgeving. Hierdoor kan iemand steeds meer in zijn of haar eigen wereldje komen. Door alle zintuigen aan te spreken die nog wel aanwezig zijn, kan iemand zich ontwikkelen en zich leren uiten. Zintuigenverhalen zijn een manier om in contact te komen met elkaar.

Uit onderzoek bij mensen met een aangeboren beperking in horen én zien (zowel kinderen als volwassenen) is gebleken dat er tijdens de verhalen gedeelde aandacht en gedeeld plezier ontstaat. En er ontstond meer betrokkenheid. Soms gebruik je bij een zintuigenverhaal bij deze doelgroep wel een verhaalmap, en soms niet, zoals bij Bas, in het onderstaande filmpje.

Soms heeft iemand wel problemen met horen én zien, maar kan iemand nog wel veel waarnemen. Toch heeft de combinatie van deze twee beperkingen grote invloed op de ontwikkeling, zeker als er ook een verstandelijke beperking is. In het filmpje van Senn zie je hoe het voorlezen van een zintuigenverhaal er dan uit kan zien.

Wil je meer weten over een aangeboren beperking in horen én zien? Kijk dan op de website van Deelkracht.

Als iemand niet (goed) kan horen en een verstandelijke beperking heeft, hoort iemand bij  de doelgroep met een ‘communicatieve meervoudig beperking‘ (CMB). Bijvoorbeeld Mursal, die je in het filmpje hieronder ziet. Meer over deze doelgroep lees je hierboven bij ‘een communicatieve meervoudige beperking (CMB).

Als iemand niet (goed) kan zien en een verstandelijke beperking heeft, beïnvloedt dit de ontwikkeling en communicatie. Ook voor deze doelgroep kun je met een zintuigenverhaal aan doelen werken. Je kunt samen met de betrokken communicatiespecialist bespreken of een verhaalmap van meerwaarde is voor de communicatie en welke aanpassingen aan de visuele beperking in een verhaalmap nodig zijn. De map kan dan bijvoorbeeld extra grote, contrastrijke afbeeldingen, reliëf-afbeeldingen of braille bevatten. Ook kun je voorwerpen zoeken die meer passend zijn bij wat de persoon kan zien zoals met meer kleur, glinsterende voorwerpen of voorwerpen met lichtjes.

Op de website van ‘Kennis over zien’ lees je meer over deze doelgroep.

Door de combinatie van autisme en een verstandelijke beperking kan het zijn dat de communicatie een vast patroon wordt, waarbinnen variatie moeilijk is. Ook kan de communicatie vooral gericht zijn op de praktische dingen (functioneel) en niet over wat iemand bijvoorbeeld heeft meegemaakt. Een zintuigenverhaal kan dan een kader bieden waarbinnen je samen op ontdekkingsreis gaat door de zintuiglijke prikkels en communicatie kan uitbreiden, terwijl het verhaal ook voorspelbaar is.

Zie bijvoorbeeld het onderstaande filmpje met Laura. Zij heeft autisme en is slechthorend.

Ook Lizzy, die je in het volgende filmpje ziet, heeft autisme. In het filmpje zie je dat ze weinig reactie laat zien, maar opeens blijkt ze het verhaal wel te volgen en reageert ze. Door het verhaal te herhalen zie je steeds meer contact ontstaan.

Aan mensen met ernstige meervoudige beperkingen kun zintuigenverhalen inzetten om contact te maken, zintuigen te activeren en iemand een betekenisvolle activiteit aan te bieden. Veel mensen met EMB hebben ook beperkingen in de zintuigen. Het is dus belangrijk om vooraf te weten of dit ook bekend is bij de persoon die je het verhaal gaat vertellen. Kijk of de verhaalmap meerwaarde heeft. In het filmpje hieronder zie je dat José ook aandacht voor de map heeft. Dan helpt de map om reactie uit te lokken en de voorspelbaarheid te vergroten en heeft het zeker meerwaarde.

In onderstaand voorbeeld krijgt José een verhaal op maat aangeboden over het bewonersfeest.

Voor mensen met of zonder beperkingen en een (vergevorderde) vorm van dementie kunnen zintuigenverhalen helpen om in contact te blijven over herinneringen van vroeger. Zo kun je een zintuigenverhaal maken over belangrijke gebeurtenissen uit iemands leven, of over de dagelijkse geuren, smaken en geluiden uit iemands jeugd.

Een zintuigenverhaal kan ook in het hier-en-nu helpen om in contact te blijven. Als iemand langzamerhand steeds minder kan praten, kunnen de foto’s, zintuiglijke ervaringen en ondersteunde communicatie helpen om toch samen het verhaal te beleven.