Denk bij horen aan verschillende soorten geluiden; hard, zacht, hoog en laag. Let goed op welke geluiden de persoon fijn vindt. Vindt iemand harde geluiden niet prettig? Maak dan zachte geluiden. Zie je geen reactie op zachte geluiden? Probeer dan een harder geluid. Is iemand slechthorendheid of doof? Gebruik dan tonen die de ander wél kan horen, of geluiden waarbij de trillingen voelbaar zijn. 

Kijken is een zintuig om plezier mee te beleven! Houdt de persoon van felle kleuren of juist van rustige kleuren? Hoe reageert iemand op licht of glinstering? Check altijd of iemands zicht goed genoeg is om de afbeeldingen en voorwerpen te zien. Is iemand slechtziend? Pas de afbeeldingen en voorwerpen dan aan. Je kunt afbeeldingen vergroten of juist verkleinen. Je kunt kiezen voor zwart-wit of juist sterk gekleurde afbeeldingen. Gebruik voorwerpen met sterk contrasterende kleuren of met glinstering of lichtjes er in. Zorg voor een rustige achtergrond bijvoorbeeld door voorwerpen en afbeeldingen aan te bieden op een groot zwart vierkante achtergrond. Is iemand blind? Denk dan goed na over de voorwerpen die je aanbiedt. Zorg voor materialen die het best passen bij de dagelijkse praktijk . Een speelgoed kat is bijvoorbeeld niet representatief voor een echte kat. Als je er niet uit komt betrek dan een organisatie die gespecialiseerd is in visusproblematiek zoals Koninklijke Visio of Bartiméus of lees tips op www.kennisoverzien.nl

Tijdens het voorlezen van een verhaal kan je lekkere en vieze geuren gebruiken. Of iemand een geur fijn vindt, is persoonlijk. Vindt iemand een geur niet prettig? Bied die geur dan misschien wel heel kort en voorspelbaar aan, of zorg dat de geur minder sterk is. Is het reukvermogen minder goed? Bied de geur dan sterker aan. 

Let tijdens het proeven op wat iemand lekker vindt en niet lekker vindt. Denk ook aan hoe sterk de smaak is, hoe het eten of drinken voelt in de mond en misschien zelfs of het warm of koud is. Voor zure smaken kan je bijvoorbeeld kiezen uit: citroensap (puur of gemend met water), een stukje citroen, een stukje zure appel, een zuur snoepje, een besje, of milde zure limonade. Het kan leuk zijn om juist iets nieuws te proeven in het zintuigenverhaal, zoals een ‘vergeten’ groente, zeewier of gedroogd fruit, of knettersnoep. 

Iets proeven in het verhaal is vaak leuk en roept interactie en plezier op. Let altijd op of het proeven niet teveel de focus van het verhaal wordt. Dan kun je proeven ook overslaan en in plaats daarvan iets ruiken of voelen.

We kunnen verschillende structuren voelen, zoals glad, ruw, zacht, hard, stekelig, plakkerig of nat. Het kan ook warm, koud of gewoon zijn. Sommige mensen vinden het fijn om materialen te voelen, anderen niet. Houd daar rekening mee. Laat, als het kan, hem of haar zelf iets aanraken in plaats van de hand van de persoon te pakken om die op het voorwerp te leggen. Zijn de vingertoppen heel gevoelig? Dan kan hij of zij ook voelen met bijvoorbeeld de achterkant van de hand of met de onderarm. 

Tijdens het voorlezen van een zintuigenverhaal kun je de ander soms uitnodigen om te bewegen. Let daarbij op wat iemand kan en fijn vindt. Wordt iemand snel duizelig? Laat hem of haar dan rustig zelf draaien, of laat die persoon een ander of een pop ronddraaien. Kan iemand niet goed springen? Houd dan zijn of haar hand vast. Wil iemand juist grote bewegingen maken? Gebruik dan bijvoorbeeld een trampoline.  

Interne zintuigen helpen ons om goed te bewegen, ons evenwicht te bewaren en te voelen hoe ons lichaam aanvoelt. Ze zorgen ervoor dat we weten wat we nodig hebben zoals eten of rust. Er zijn drie belangrijke interne zintuigen:
– Proprioceptie. Dit zintuig vertelt ons waar onze armen en benen zijn. Dit helpt ons om niet om te vallen en om te merken of we bewegen of stilstaan.
– Interoceptie. Dit zintuig laat ons voelen wat er van binnen gebeurd. Voelen we honger, dorst, warmte, kou en pijn? Ook emoties voelen we door dit zintuig.

De hele dag door komen er veel prikkels bij ons binnen, zoals geluiden, beelden en geuren. Hoe iemand deze prikkels ervaart, verschilt per persoon én per zintuig. Sommige mensen hebben veel prikkels nodig om iets op te merken. Zij missen soms informatie en kunnen op zoek gaan naar extra prikkels op genoeg te voelen of ervaren. Andere mensen zijn juist heel gevoelig voor prikkels. Zij reageren sneller en sterker dan anderen en trekken zich soms terug uit onbekende situaties.

Maar dit kan ook verschillend zijn per zintuig. Zo kun je voor het ene zintuig snel teveel prikkels ervaren (overprikkeld) en voor het andere zintuig juist te weinig prikkels (onderprikkeld). En als iemand een zintuiglijke beperking heeft, kan het zijn dat het waarnemen en verwerken van prikkels via de zintuigen die het wel doen, meer tijd en energie kost.

Het is belangrijk om hier rekening mee te houden. Bijvoorbeeld…

• Voor iemand die veel prikkels nodig heeft, kan een luide en levendige stem helpen om aandacht te trekken. Voor iemand die gevoelig is voor geluid, werkt dit juist averechts. Bij die persoon is een rustige stem en een zacht volume beter.
• Iemand die gevoelig is voor geuren heeft al genoeg aan ruiken op een meter afstand, terwijl iemand anders met z’n neus er middenin wil ‘duiken’ om de geur goed te ervaren.
• Dezelfde persoon kan sterkte tastprikkels nodig hebben, maar kan overprikkeld worden door zachte geluiden.

In het filmpje van Mursal, hiernaast, zie je hoe hij op zintuiglijke prikkels kan reageren.